Sommige bedrijven beginnen met een businessplan. Vitara begon met een vriendschap.

Tom Savalle, Willem Oomens en Joost Westerhout reisden voor het eerst naar Ghana in het kader van een programma tijdens hun studie. Daar ontmoetten ze JohnCarl Dunyo en Mawuse Gyisun, met wie ze bevriend raakten. De vriendschap en de band bleven bestaan, lang nadat ze naar huis waren teruggekeerd. De vraag rees dan ook: wat is er nu echt nodig om blijvende verandering te creëren?

Ze begonnen het idee te onderzoeken van een stichting die plattelandsvrouwen en hun kinderen zou ondersteunen. Na verloop van tijd werd het duidelijk dat blijvende verandering meer vereiste dan goede bedoelingen. Het betekende het creëren van echte economische kansen.

"Als je echt een verschil wilt maken, moet je de omstandigheden scheppen waarin mensen zelf een duurzaam inkomen kunnen verdienen." — Tom Savalle

Hun focus kwam te liggen op Noord-Ghana.

Sheaboter, gemaakt van de noten van de sheaboom die groeit in een uitgestrekt savannegebied in West- en Oost-Afrika, was stilletjes uitgegroeid tot een van de meest gewilde ingrediënten in de wereldwijde cosmetica- en voedingsindustrie. De markt groeide. Maar de vrouwen in Noord-Ghana die hun dagen besteedden aan het oogsten van de noten en het verwerken van de boter, zagen vrijwel niets van die groei terug in hun eigen portemonnee.

Mawuse had deze dynamiek jarenlang gadegeslagen. Samen bouwden ze wat later Vitara zou worden, toen nog bekend als Sommalife, met één duidelijk doel voor ogen: ervoor zorgen dat de waarde die deze vrouwen creëerden, hen ook daadwerkelijk bereikte.

De beginperiode was bescheiden. Een handvol internationale klanten, kleinschalige productie, lokale distributie. In de beginfase voerde het team een ​​crowdfundingcampagne en haalde meer dan €40.000 op. Voor een jong bedrijf met een ambitieuze doelstelling was dat een belangrijk blijk van vertrouwen.

De uitdaging ging verder dan logistiek. Veel van de vrouwen met wie Vitara samenwerkte, hadden geen smartphone en beperkte toegang tot formele financiële diensten. Betalingen werden van oudsher contant gedaan, wat inconsistent en moeilijk te verifiëren was. Vitara integreerde vanaf het begin financiële geletterdheidstrainingen in haar model, naast haar commerciële activiteiten, omdat het bouwen van een eerlijke toeleveringsketen betekende dat er geïnvesteerd werd in de mensen die aan de basis stonden.

Tienduizenden boeren hebben zich sindsdien bij het platform aangesloten.

De kern van Vitara's activiteiten is TreeSyt, een eigen digitaal platform dat grondstoffen traceert van boer tot eindkoper. Veldmedewerkers gebruiken het platform om logistiek te regelen, boerenprofielen vast te leggen, aankopen te registreren en trainingen te verzorgen, zelfs offline in gebieden met slechte internetverbinding.

Voor internationale kopers biedt het platform geverifieerde realtime traceerbaarheid in de gehele lokale toeleveringsketen en realtime gegevens over de impact. Voor boeren betekent dit directe digitale betalingen via mobiel geld. Een samenwerking met MTN Ghana zorgt ervoor dat de infrastructuur in de praktijk werkt. De overstap van contant naar digitaal gaat over meer dan alleen gemak. Het gaat over transparantie en eerlijkheid in elke fase.

"Het doel is om de blinde vlekken te dichten. Om via ons platform een ​​eenvoudige, toegankelijke aanpak te gebruiken om de waarde in de toeleveringsketen te verschuiven." — Tom Savalle

Tom is openhartig over wat Vitara gaandeweg heeft moeten leren: je kunt niet alles tegelijk opbouwen, en echte impact hangt af van een duurzaam bedrijfsmodel.

Het impactmodel van Vitara rust op drie pijlers: het creëren en behouden van banen, het mogelijk maken van directe en transparante betalingen en het inbouwen van volledige traceerbaarheid in de toeleveringsketen. Wanneer boeren geen stabiel inkomen kunnen verdienen, staan ​​gemeenschappen voor moeilijke keuzes, waaronder het kappen van de sheabomen waarvan hun levensonderhoud afhangt. Het model van Vitara is ontworpen om die druk te verlichten en biedt een duurzaam pad dat bossen beschermt en tegelijkertijd de landbouwopbrengsten verbetert.

"Je kunt banen creëren. Maar als het model niet duurzaam is, blijft de impact niet bestaan. Het doel is om een ​​groot aantal mensen de middelen te geven om zichzelf te onderhouden." — Tom Savalle

Volgens een onafhankelijk onderzoek van 60 Decibels meldt 81% van de boeren in het Vitara-netwerk een hoger inkomen door de handel met Vitara, en 72% meldt een positief effect op hun herstel na klimaatschokken.

Vitara's blik reikt veel verder dan Noord-Ghana. Dezelfde structurele problemen die in Ghana bestaan ​​– gebrek aan transparantie in de prijsstelling, boeren zonder verbinding met de markt, gebrek aan traceerbaarheid – spelen zich af in de hele shea-industrie in West-Afrika.

"Over tien jaar willen we actief zijn in heel West-Afrika, met minstens een miljoen vrouwelijke boeren die verbonden zijn met internationale markten en meer dan tien miljoen bomen in de grond." – Tom Savalle

Het is een ambitieuze visie. Maar in Ghana is het werk al in volle gang.